علائم و عوارض کمبود ویتامین A

کمبود ویتامین A

چه افرادی در معرض کمبود ویتامین A قرار دارند؟

 

کمبود ویتامین A بسیار نادر است اما برخی افراد در معرض کمبود این ویتامین قرار می‌گیرند:

 

–  گیاهخواران و خام خواران: به خاطر اینکه ویتامین A ناشی از مواد غذایی حیوانی راحت‌تر از کاروتنوئیدهای ناشی از مواد غذایی گیاهی جذب بدن می‌شود. برای همین گیاهخواران برای جذب ویتامین A مورد نیازشان دچار مشکل می‌شوند.

 

–  افرادی که الکل مصرف می‌کنند: مصرف الکل میزان ویتامین A ذخیره شده در کبد را کاهش می‌دهد و برای همین میزان این ویتامین در کل بدن کاهش می‌یابد.

 

–  افرادی که از بیماری‌های گوارشی رنج می‌برند: این افراد معمولاً دچار اسهال می‌شوند و برای همین میزان زیادی ویتامین A از دست می‌دهند. از این گذشته این افراد ویتامین A کمتری هم جذب می‌کنند.

 

–  افرادی که از اختلالات پانکراسی رنج می‌برند: پانکراس آنزیم‌هایی ترشح می‌کند که به جذب چربی کمک می‌کنند. بدون وجود این آنزیم‌ها بدن ما برای جذب مواد مغذی محلول در چربی مانند ویتامین A دچار مشکل می‌شود.

 

–  کودکان: کودکانی که در کشورهای غربی زندگی می‌کنند بنا به دلایل نامعلوم دچار مشکل جذب ویتامین A می‌باشند. این کودکان در معرض کمبود ویتامین A قرار دارند. در بین این کودکان، بچه های کوچک، کودکان پیش از سن مدرسه، کودکانی که در شرایط فقر زندگی می‌کنند، کودکانی که از کشورهای در حال توسعه مهاجرت کرده‌اند و کودکانی که از بیماری‌های پانکراس، کبد یا بیماری‌های مربوط به روده ها رنج می‌برند بیشتر در معرض کمبود ویتامین A قرار دارند.

 

دو نوع ویتامین A داریم. نوع اول آن صرفاً از مواد غذایی حیوانی مانند گوشت،ماهی، تخم مرغ، محصولات لبنی و غیره به دست می‌آید.

 

نوع دوم این ویتامین نوع کاروتنوئیدی آن است که در میوه‌ها و سبزیجات وجود دارد و باید در بدن به رتینول تبدیل شود

 

 

عوارض کمبود ویتامین A

 

کمبود ویتامین A در بدن ابتدا به دو صورت نمود پیدا می‌کند. اختلال در سیستم بینایی و خشکی پوست.
کمبود ویتامین A باعث کاهش حساسیت شبکیه می‌شود. علت این امر تأخیر در بازسازی ماده رنگی در دستگاه بینایی است پس از این مرحله پوست خشک شده و سپس ترک می‌خورد. اگر در این مرحله نیز کمبود ویتامین A برطرف نشود منجر به میگرن، ناراحتی‌های سیستم گوارش، ضعف مفرط و در نهایت در صورت رژیم غذایی کاملا فاقد ویتامین A پس از دو ماه منجر به مرگ می‌گردد.

 
بار دیگر تأکید می‌کنیم با فرهنگی تغذیه‌ای موجود درایران عملا امکان بروز کمبود ویتامین A در فرد وجود ندارد و در صورت بروز هم با مصرف روغن جگر ماهی، شیر چرب، کره، سبزیهای دارای کاروتن یعنی هویج، جعفری، گل کلم، اسفناج، فلفل، کاهو، نخود فرنگی، گوجه فرنگی، کدو و سایر منابع طبیعی به سرعت رفع می‌شود. البته در موارد حاد کمبود این ویتامین تزریق عضلانی ویتامین خالص صورت می‌گیرد که بسیار نادر است.

 

 

عوارض ناشی از مصرف بیش از حد ویتامین A :

ابتدا باید بگوییم که امکان به وجود آمدن حالت هیپرویتامینی ناشی از ویتامین A با تغذیهٔ طبیعی و منطقی تقریباً به هیچ وجه وجود ندارد.
اما مواردی نیز وجود دارد که به علت رژیم غذایی خاص مملو از ویتامین A که به اشتباه و اصولا توسط افراد ناآگاه توصیه شده است این حالت به وجود می‌آید که آن را در دو قسمت بررسی کرده‌ایم.

 

 
در افراد زیر ۱۵ سال:
هیپرویتامینی در مرحله اول در این سنین با بی‌اشتهایی آغاز می‌شود و به دنبال آن حالت تهوع، استفراغ و حتی بحرانهای تشنجی همراه با ضربان تند در کودک مشاهده می‌شود. دراکثر موارد هیپرویتامینی A در کودکان مشکل استفادهٔ مداوم کودک از پورهٔ هویج به صورت جایگزین شیر مادر بوده که در موارد حاد حتی منجر به خشکی شدید پوست، ریزش مو، بزرگی کبد و ضعف مفرط نزدیک به غش می‌شود. همچنین داشتن یک رژیم غذایی با ویتامین A بالا می‌تواند استخوانی شدن قشر خارجی استخوانهای بلند و جوش خوردن پیشرس قسمت غضروفی استخوانها و در نهایت به هم خوردن نظام استخوان بندی کودک گردد.

 
در بزرگسالان:
مشاهدهٔ هیپرویتامینی در بزرگسالان کاملا استثنائی است و تنها درمواردی از آن در قطب که استفاده از جگر خرس و فک به وفور صورت می‌گیرد مشاهده شده است. البته تزریق عضلانی این ویتامین با استفاده مداوم از قرص‌های ویتامین A می‌تواند این حالت را به وجود آورد. عوارض این هیپرویتامینی در بزرگسالان به صورت خستگی و تنبلی، دردهای پشت سر، سرگیجه، تهوع و استفراغ، پوسته پوسته شدن، ریزش مو، دردهای استخوان، بزرگ شدن کبد، اختلال شدید در بینایی ظهور پیدا می‌کند.

 

 
موارد مصرف ویتامین A
بار دیگر تأکید می‌کنیم اصولاً با توجه به سیستم و فرهنگ تغذیه در ایران ما اصولاً به ندرت و در موارد معدودی شاهد کمبود ویتامین A هستیم و با تغذیه‌ای در حد معمولی تمام نیازهای بدن انسان به این ویتامین برطرف می‌شود و مصرف بیش از حد آن هم عوارضی دارد که در بخش اثرات ناشی از مصرف بیش از حد ویتامین A آمده است.
مصرف مداوم سبزیجات تازه نه تنها بهترین منبع برای ویتامین A محسوب می‌شود بلکه باعث بهبود عملکرد سیستم گوارش بوده و مصرف آنها حداقل دو بار در هفته توصیه می‌شود.

 
اما موارد مصرف ویتامین A در دو بخش بررسی می‌شود :

 
الف- در افراد زیر ۲۲ سال
در این سنین با توجه به رشد بدن، سن پایین و عدم توانایی بدن در پاسخ‌گویی به شک‌های غذایی، کمبود این ویتامین باعث عوارض شدیدی همچون شب کوری، خشکی پوست، تأخیر در رشد، راشیتیسم، تأخیر در رشد دندان نوزادان، بیماری غدد، پوسیدگی دندان و بروز دیر هنگام علائم بلوغ به علت تولید کم هورمون‌ها می‌شود که در همهٔ این عوارض با مصرف منابع طبیعی ویتامین A و در مواردی نیز همچون کمبود مفرط ویتامین A از منابع دارویی ویتامین A استفاده می‌شود.
در مورد خشکی پوست و ترک خوردگی آن پماد ویتامین A+D و نیز پماد ویتامین A که در داروخانه‌های با قیمت مناسب یافت می‌شود توصیه می‌شود.

 
ب- در افراد بالای ۲۳ سال
در بزرگسالان اصولا ما نیاز به این ویتامین را به صورت دارو و یا مکمل جز در موارد کمبود مفرط احساس نمی‌کنیم و در بیشتر موارد تغییر رژیم غذایی و حتی اضافه کردن مثلا یک هویج به تغذیه روزانه می‌تواند نیاز بدن به این ویتامین را برطرف کند. البته در مناطق خشک و نیز افرادی که پوست آنها در معرض آفتاب شدید، مواد شیمیایی، تحریکات منجر به قرمز شدن و خشکی قرار دارند به شدت استفاده موضعی و استعمال خارجی این ویتامین برای پوست توصیه می‌شود.
همچنین برای زنانی که نسبت به شفافیت و سلامتی پوست خود اهمیت قائل‌ اند استفاده از این ویتامین به صورت کرم در طول شب و به شدت توصیه می‌شود.

 
در مواردی نیز کمبود مقطعی این ویتامین می‌تواند منجر به اختلال در بینایی به صورت تار بینی، شب کوری، خشکی و زخم شدن قرنیه، ورم لثه‌ها، فشار خون، بی‌خوابی، سنگهای کلیوی، ورم اعصاب چشم، ورم گوش و لکه‌های رسوبی تیره بر روی چشم گردد که با مصرف ویتامین A به سرعت رفع می‌شوند.
اما یکی از مهمترین کاربردهای ویتامین A ترمیم زخم‌ها است که از پماد آن به صورت موضعی برای جلوگیری از عفونت و نیز بهبود سریعتر زخم‌ها استفاده می‌کنند.

جدیدترین پست های پرستار ایرانی را در ایمیل خود دریافت کنید

با عضویت در خبرنامه میتوانید زودتر از همه از اخبار و مقالات تخصصی جدید مطلع شوید. تنها کافیست آدرس ایمیل خود را وارد کنید.

درباره نویسنده

دانیال

بایگانی نوشته های من

موسس وب سایت پرستاری ایرانیان هستم و کارشناس پرستاری , 7 سال هست که تجربه وبمستری دارم.امیدوارم بتونم کمکی به جامعه پرستاری بکنم.

دیدگاه ها

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

اطلاع از
avatar
wpDiscuz