زردی نوزاد و نقش تغذیه مادر در آن

زردی

زردی نوزادان

 

زردی نوزادان : به گزارش وبسایت علمی و آموزشی پرستاری ایرانیان زردی نوزادان یکی از بیماری های شایع بدو تولد می باشد که مادران با شنیدن این جمله بسیار نگران می شوند در این مطلب از سایت پرستاری ایرانیان قصد داریم در مورد تغذیه مادر نوزادی که مبتلا به زردی هست مطالبی بیان کنیم اما قبل از آن بهتر از کمی در مورد زردی نوزادان بیشتر بدانیم :

 

 

 

زردی چیست و چگونه ایچاد می شود:

 

همان طور که از اسم این بیماری پیداست؛ زردی نوزادان، خودش، یک بیماری نیست! بلکه نشانه و علامتی است که می تواند نشانگر یک حالت طبیعی – در اکثر موارد – و یا یک بیماری باشد. زرد شدن پوست، به دلیل رسوب مادّه ای به نام «بیلی روبین» در پوست اتّفاق می افتد. این مادّه به زبان ساده از محصولاتی است که پس از شکسته شدن گلبول های قرمز پیر و فرسوده و تجزیه آنها توسّط بدن به وجود می آید. بنابراین یک مادّه دفعی است که بیرون ریختن آن از بدن برعهده کبد است. کبد، این مادّه را بیشتر از طریق صفرا دفع می کند و به همین جهت هم هست که صفرا زرد رنگ است.

زردی از تخریب بخشی از گلبول‌های قرمز در نوزاد به‌وجود می‌آید و ضایعات باقیمانده از گلبول‌های قرمز به بیلی‌روبین که عامل ایجاد کننده زردی در نوزاد به‌شمار می‌رود، تبدیل می‌شود. زردی به دو شکل در نوزاد مشاهده می‌شود:

زردی محلول در آب: در این نوع زردی همان‌طورکه از نامش پیداست، بیلی‌روبین محلول در آب است و چون محلول است، کبد آن را از طریق ادرار کردن دفع می‌کند.

زردی غیرمحلول در آب: در نوع دوم زردی، بیلی‌روبین محلول در آب نیست و از راه ادرار کردن دفع نمی‌شود و در بدن باقی می‌ماند، در صورتی‌که درمان آغاز نشود و میزان بیلی‌روبین بیش از حد شود، در مغز نوزاد رسوب کرده و عقب‌ماندگی ذهنی نوزاد را همراه دارد

 

 

 

 

اولین اثرات زردی در نوزاد :

 

زردی اولین اثرش را روی چشم‌ها می‌گذارد و سفیدی چشم‌ها به‌زردی می‌گراید. پس از چشم‌ها روی گونه‌ها، سپس صورت خودش را نشان می‌دهد. با بالا رفتن درجه بیلی‌روبین در بدن، زردی در سینه، پشت و شکم نوزاد بروز می‌کند. پس از آن انتظار این است که دست‌ها و پاها درگیر زردی شوند. اما چون میزان گردش خون در این قسمت‌ها کمتر است، احتمال بروز زردی در آنها هم کمتر است.

 

 

 

چگونه متوجه شویم نوزادمان مبتدا به زردی هست :

 

زردی، معمولاً از پوست بالاترین قسمت بدن نوزاد(یعنی صورت و مشخّصاً چشم ها) شروع می شود و هر قدر که شدّت آن بیشتر شود به سمت قسمت های پایین تر و محیطی تر گسترش می یابد؛ به این ترتیب که پس از چشم و صورت، قفسه سینه، شکم و بعد هم دست و پاها درگیر می شوند؛ به نحوی که کف دست و پا آخرین مناطقی هستند که زرد می شوند. پاک شدن زردی عکس گسترش آن است؛ یعنی از آخرین نقطه ای که دچار زردی شده است شروع می شود و در نهایت پوست صورت و مخاط چشم است که پاک می شوند.

تغذیه ومراقبت از نوزاد و کودک :

 

چنانچه شیرخوار شروع بمکیدن انگشت خود نمود بهتر است به وی پستانک داده شود تا عادت به مکیدن انگشت پیدا نکند

از روز پانزدهم بعد از تولد روزانه ۶تا۱۰ قطره مولتی ویتامین در یک قاشق آب جوشیده خنک شده به نوزاد داده می شود

در صورتیکه شیرخوار از شیر مادر استفاده می کند نیازی به نوشیدن آب اضافی ندارد چنانچه بعلت گرمی محیط شیرخوار نیاز به آب اضافی داشته باشد میتوان آب جوشیده خنک شده بدون قند به شیرخوار داد . تا یکسالگی بایستی از آب جوشیده خنک شده استفاده شود

از تجویز آب قند زیاد یا داروهای خانگی مثل ترنجبین یا شیرخشت و غیره به نوزاد بایستی خوداری شود

بهتر است خانواده ها به صرف میان وعده توسط فرزندشان اهمیت بیشتری بدهند و مصرف آن را جدی بگیرند چون اطفال در سن رشد به سر می برند و بدن آن ها هر سه ساعت یک بار نیازمند تغذیه و خوراکی های مقوی است!

یک متخصص تغذیه و رژیم غذایی با بیان اینکه کودکان هر ۳ ساعت به میان وعده نیاز دارند، گفت: میان وعده‌های کودکان باید شامل لبنیات، انواع مغزها، میوه و سبزیجات و یا ساندویچ‌های خانگی باشد.

دکتر کوروش جعفریان با بیان اینکه کودکان در سنین مدرسه علاوه بر سه وعده غذایی اصلی به میان‌وعده نیز نیاز دارند، گفت: در این سنین کودکان باید هر ۲ تا ۳ ساعت برای جلوگیری از افت قند خون ماده غذایی مصرف کنند.

وی افزود: بر این اساس توصیه می‌شود دانش آموزان علاوه بر مصرف یک وعده صبحانه کامل در هر زنگ تفریح یک میان وعده مناسب را مورد استفاده قرار دهند که توصیه می‌شود خانواده‌ها حتما لبنیات را در میان وعده‌های آنها بگنجانند.

این متخصص تغذیه و رژیم غذایی با بیان اینکه متاسفانه مصرف انواع مغزها در فرهنگ غذایی ایرانیان کم‌رنگ شده است، عنوان کرد: بر این اساس به خانواده‌ها توصیه می‌شود انواع مغزها مانند فندق، پسته، بادام و مغز تخم از قبیل آفتابگردان و کدو را برای میان وعده دانش آموزان تدارک ببینند.

جعفریان در بخش دیگری از سخنانش یادآور شد: کاهش قند خون در کودکان موجب کاهش قدرت تمرکز، یادگیری و بروز اختلال در حافظه می‌شود بر این اساس به خانواده‌ها توصیه می‌شود برای میان وعده دانش آموزان خود یک ساندویچ خانگی مانند ساندویچ نان، پنیر و گرد و انواع کوکو و کتلت‌ها را تهیه کنند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، افزود: خانواده‌ها باید توجه داشته باشند اگر کودکشان دچار اضافه وزن و چاقی است از تهیه میان وعده‌های شیرین و مواد غذایی که موجب افزایش وزن می‌شود اجتناب کنند.

وی افزود: مصرف انواع سبزیجات مانند هویچ، خیار و کلم به صورت سالاد می‌تواند برای کودکان موثر باشد.جعفریان در بخش دیگری از سخنانش درباره ویژگی یک صبحانه کامل برای دانش آموزان، گفت: یک صبحانه کامل باید شامل لبنیات، حبوبات و یا نان و علات باشد.

 

 

 

 تغذیه مادر کودکی که مبتلا به زردی ست :

 

مادر نوزادی که زردی دارد، باید از مصرف غذاهای گرمی پرهیز کند و سهم غذاهای خنکی را افزایش دهد تا طبع شیر او خنک تر شود. البته در این مورد، توجّه به مزاج مادر و ظرفیت تحمّل کبد او بسیار مهم است و نباید در این کار افراط کرد؛ به نحوی که مادر دچار علایم غلبه سردی در بدنش شود(خواب آلودگی، احساس کسالت و کوفتگی، افسردگی، احساس سرما در بدن، رنگ پریدگی، نفخ معده، زیاد و کم رنگ شدن ادرار و …). در این رابطه می توان از خوراکی های مختلفی استفاده کرد؛ از جمله: آش یا سوپ جو؛ خیار؛ هندوانه؛ آب زرشک طبیعی؛ آب انار ملس طبیعی؛ مرکّبات؛ خرفه، گشنیز و ….

در بین داروها هم بهترین و راحت ترین راه آن است که مادر، عرق کاسنی و شاهتره را به نسبت مساوی مخلوط کرده؛ روزی ۳ استکان مصرف کند. این ترکیب، در عین حال که صفرا شکن قدرتمندی است؛ طبعی ملایم و معتدل دارد و تقریباً به همه می سازد.

در مادرانی که طبع گرم تر یا تحمّل بیشتری دارند می توان عرقیات خنک دیگر(مثل عرق گشنیز، بید، خارشتر، همیشه بهار) یا جوشانده گیاهانی مثل عنّاب، سپستان، بنفشه، همیشه بهار، خطمی، پنیرک، تخم گشنیز، تخم کاسنی، تخم کاهو، تخم خرفه، پوست بید و مانند آنها را هم به برنامه درمانی اضافه کرد.

 

انجام اقدامات پیشگیرانه در بارداری تنها محدود به یکی دو ماه آخر می شود به این ترتیب که در یکی دو ماه آخر بارداری، مادر، هفته ای یک بار، زبان خود را در آینه کنترل کند؛ اگر زبان زردرنگ بود می تواند نشان دهنده افزایش صفرا و احتمال ایجاد زردی در نوزاد باشد. در این حال مادر باردار بهتر است یک خنکی ملایم مثل عرق کاسنی را چند روز مصرف کند تا مشکل حل شود. توصیه عمومی تر برای رفع نگرانی همه مادران این است که از یک ماه به زایمان هر روز یکی دو استکان عرق کاسنی مصرف کنند.

قابل ذکر است در صورتی‌که پیاز و سیر به شکل خام استفاده شود، سبب بروز زردی می‌شود اما اگر پخته شود، مشکلی ایجاد نمی‌کند.

نکته: به تجربه ثابت شده است که مصرف سیراب-شیردان از سوی مادر هم به کم شدن زردی نوزاد کمک می کند.

تذکّر: اگرچه مصرف خوراکی هایی مانند کاچی، خاگینه و روغن زرد در دوران پس از زایمان بسیار مفید است، امّا اگر نوزاد زردی دارد مجبور خواهیم بود از مصرف آنها خودداری کنیم.

 

مادران در زمان بارداری چه بخورند ؟

 

مصرف میوه‌های زرد در دوران بارداری و شیردهی سبب زردی نوزاد نمی‌شود. اما ما نوعی زردی خاص را در سنین بالاتر در بچه‌ها مشاهده می‌کنیم. گاهی اوقات والدین کودکان سه یا پنج، شش ساله‌ای را برای درمان می‌آورند که از مشکل زردی رنج می‌برند که بر اثر خوردن میوه‌های رنگی همچون نارنگی یا هویج در آنها ایجاد شده است. علت بروز این زردی هم مصرف بیش از حد این خوراکی‌هاست که باعث می‌شوند رنگدانه‌های‌شان روی پوست باقی بماند و پوست را به رنگ زرد دربیاورد. این بچه‌ها یک تفاوت اساسی با نوزادان مبتلا به زردی دارند. سفیدی چشم بچه‌هایی که با خوردن خوراکی‌های رنگی مبتلا به زردی شده‌اند، به رنگ سفید است اما سفیدی چشم نوزادان مبتلا به زردی، زرد رنگ است.

 

 

 

 

مادران شیرده چه بخورند؟

 

ابتلا به زردی به نوع تغذیه مادر بستگی دارد. تغذیه‌ ای که نوزاد پس از تولد قرار است داشته باشد، با تغذیه‌ای که می‌خواهد با شیر مادرش داشته باشد فرق می‌کند. غذایی که مادر از آن استفاده می‌کند، به‌طور مستقیم در شیر او ترشح می‌شود و نوزاد از شیری که حاوی انواع و اقسام مواد است، استفاده می‌کند. هرچه مادر غذای دیر هضم‌تر همچون کله‌پاچه یا موادی همچون بادمجان استفاده کند، باعث بروز زردی بیشتر در نوزاد می‌شود.

 

افرادی هستند که پس از زایمان به اینکه قوت ازدست رفته بدن‌شان را به‌دست بیاورند، از چنین غذاهای دیرهضمی استفاده می‌کنند. از سوی دیگر اگر طحال بدن، هضم مواد را به‌طور ناقص انجام دهد، طبعا روی کیفیت شیری که مادر قرار است به نوزادش بدهد، تاثیر خواهد گذاشت. حالا اگر از مواد دیرهضم در این دوران کمتر استفاده کند، طبعا میزان بروز زردی نیز کمتر خواهد بود.

جدیدترین پست های پرستار ایرانی را در ایمیل خود دریافت کنید

با عضویت در خبرنامه میتوانید زودتر از همه از اخبار و مقالات تخصصی جدید مطلع شوید. تنها کافیست آدرس ایمیل خود را وارد کنید.

درباره نویسنده

دانیال

بایگانی نوشته های من

موسس وب سایت پرستاری ایرانیان هستم و دانشجو کارشناس ارشد پرستاری , 7 سال هست که تجربه وبمستری دارم.امیدوارم بتونم کمکی به جامعه پرستاری بکنم.

دیدگاه ها

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

اطلاع از
avatar
wpDiscuz