تعریف دیابت و انواع آن

 

 

تعریف دیابت :

دیابت به گروهی از بیماری های متابولیکی گفته می شود که ویژگی مشترک آن ها افزایش سطح قند خون ( هایپرگلایسمی ) به علت نقص در ترشح انسولین یا نقص در عملکرد آن و یا هر دو مورد است.

 

پیامد های وسیع و مخرب دیابت :

– آمپوتاسیون غیر تروماتیک , نابینایی در بزرگسالان در سن کار و مرحله پایانی بیماری کلیوی است.

– دیابت علت اصلی مرگ و میر ناشی از بیماری هاست , به خصوص اینکه بیماری های قلبی عروقی در بین افزاد مبتلا به دیابت بسیار شایع بوده و آمار بالایی را به خود اختصاص میدهد.

 

طبقه بندی دیابت :

طبقه بندی اصلی انواع دیابت عبارت است از دیابت نوع ۱ , دیابت نوع ۲ , دیابت حاملگی و دیابت همراه با موقعیت ها و سندرم های دیگر , انواع مختلف دیابت در علت , سیر بالینی و درمان با یکدیگر متفاوت هستند.

مرحله پیش دیابتی به عنوان عدم تحمل گلوکز ( IGT )  و یا اختلال در گلوکز ناشتا ( IFG ) نامیده می شود. در این وضعیت ( IFG  یا IGT ) سطح قند خون بین سطح نرمال و سطحی که نشان دهنده وجود دیابت است , نوسان دارد.

 

دیابت شیرین چیست؟

دیابت شیرین نوعی بیماری است که با افزایش قند خون دراثر اختلال عمل لوز المعده در ساخت انسولین کافی جهت کنترل سطح قند خون یا ناتوانی سلولها در مصرف بهینه از انسولین ساخته شده ناشی میشود. سه نوع دیابت وجود دارد که بیشتر شایع است :

دیابت نوع ۱ که قبلا بدان دیابت شیرین وابسته به انسولین می گفتند این نوع دیابت مربوط به تخریب سلولهای لوزالمعده بوده و بین ۵ تا ۱۰ افراد را شامل می شود . دیابت نوع ۲ سابقا بدان دیابت شیرین غیر وابسته به انسولین می گفتند. بیش از ۹۰ درصد بیماران به این گروه تعلق دارند. این نوع دیابت عمدتا در سنین بالا اتفاق می افتد اغلب بیماران چاق یا دارای اضافه وزن هستند ، و نوع سوم که دیابتی حاملگی نامیده می شود که یکی از عوارض حاملگی با شیوع حدود ۴ % است .

 

دیابت نوع ۱ :

شروع ناگهانی که احتمال دارد دیابت نوع I در هر مقطع سنی اتفاق افتد اما بروز این بیماری درسنین پایین تر از سی سال شایعتر است این بیماری ناگهانی شروع می شود. این نوع دیابت ممکن است به علت اختلالات خود ایمنی – عوامل ژنتیکی یا عفونت ویروسی باشدکه در کار سلولهای بتای لوز المعده سازنده انسولین اختلال ایجادمیکند. از آنجا که لوزالمعده قادر به ساخت انسولین کافی جهت کنترل سطح قند خون نیست واین سبب افزایش سطح گلوکز می شود.لازم است که بیمار برای کنترل دیابت وپیشگیری از کتو اسیدوز هر روز انسولین تزریق کند. 

دیابت نوع ۱ معمولا قبل از ۳۰ سالگی شروع می شود

دیابت نوع ۲:

شروع تدریجی به بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ بگویید که این بیماری می تواند در هر مقطع سنی روی دهد.اما بروز این بیماری در میانسالی و دوران پیری شایعتر است.از انجا که این بیماری بتدریج شروع میشود و نشانه های آن جزیی است بسیاری از نمونه های بیماری نا شناخته و درمان نشده باقی می مانند.به بیمار بیاموزید که بدن او قادر به تولید انسولین است اما به علت نا توانی در سنتز انسولین و آزاد سازی آن از سلولهای بتا یا به علت مقاومت انسولین در بافتهای جانبی سطح قند خون بالا میرود و منجر به بیماری دیابت نوع ۲ میشود. یادآور شوید که دیابت نوع ۲ دارای مولفه های قوی ژنتیکی است وبا چاقی در ارتباط است.

دیابت نوع ۲ به تدریج در افراد میانسال و سالخورده روی میدهد

کدام نوع دیابت خطر ناک تر است؟

مهم نیست بیمار به کدام نوع دیابت میتلا است.یاد اور شوید که با ادامه درمان مناسب میتوان از از عوارض حاد و حتی مهلک دیابت جلوگیری کرد.

درمان دیابت شیرین :

– کنترل فعالیت و رژیم غذایی

– درمان دارویی ( انسولین- داروهای خوراکی ضد دیابت و گلوکاگون )

– آزمایش خون و ادرار ومراقبت های شخصی

آموزش مصرف دارو:

داروهایی که جهت درمان دیابت شیرین استفاده میشوند عبارتند از :

– داروهای خوراکی ضد دیابت سولفونیل اوره ها (مثل گلی بن کلامید ) و بی گوائیدها مثل متفورمین

– داروی تزریقی (انسولین ) انسولین: تمام افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ ، خانمهای باردار مبتلا به دیابت نوع ۲ که به هر دلیل داروهای خوراکی موثر نبوده باید با انسولین درمان شوند . به بیماری که انسولین در یافت می کند توصیه کنید که این دارو به تنظیم سطح قند خون کمک میکند اما این به معنای جایگزینی انسولین با رژیم غذایی مناسب نیست.

انواع انسولین را به بیمار معرفی کنید:

– انسولین شفاف کریستال (سریع-کوتاه اثر) 

– انسولین کدر شیری رنگ NPH ( اهسته-متوسط یا طولانی اثر )

به بیمار تذکر دهید که بدون مشورت با پزشک نوع انسولین خود را تغییر ندهد هنگام ترکیب ابتلا باید انسولین کریستال و سپس انسولین NPH را داخل سرنگ کشید انسولین کریستال حتماٌ باید قبل از غذا تزریق نمود ولی NPH انسولین را می توان موقع خواب نیز تزریق نمود .

به بیمار نشان دهید که چگونه انسولین را داخل سرنگ کشیده و به خود به صورت زیر جلدی تزریق کند.بهترین مکانها برای تزریق انسولین عبارتند از :

– شکم(به استثنای اطراف ناف یا دور کمر)

– بالای بازو

– جلو واطراف رانها

– نشیمنگاه باید به بیمار توضیح داده شد محل تزریق را هر دفعه عوض نماید . شستشوی سرنگ و پاک کردن سوزن با الکل یا هر ماده ضد عفونی کننده دیگر ممنوع است .

دیابت بارداری :

تعریف عدم تحمل گلوکزبا شدت متغیر که اولین بار در طی بارداری شروع و یا تشخیص داده شود دیابت بارداری گفته می شودو یا دیابت بارداری به شرایطی اطلاق می گردد که سطح گلوکز خون در طی بارداری بالا رفته و علایم دیابت در خانم بارداری که قبلا دیابت برایش تشخیص داده نشده دیده شود.این تعریف صرف نظر از لزوم یا عدم لزوم مصرف انسولین کاربرد دارد.بدون شک خانمهایی که دیابت بارداری دارند قبل از ان دچار دیابت تشخیص داده نشده بوده اند .

غربالگری دیابت بارداری :

خطر ایجاد دیابت بارداری باید در اولین ویزیت دوران بارداری مورد ارزیابی قرار گیرد.قبلا عقیده بر این بود که تمام خانمهای باردار باید از لحاظ دیابت بارداری غربالگری شوند ولی در چهارمین کنفرانس دیابت بارداری توصیه های پیشین برای غربالگری همگانی مبدل به غربالگری انتخابی با استفاده از دستورالعمل جدول ۱گردید در دستورالعمل جدید بیان شده که خانمهای گروه کم خطر نیاز به غربالگری ندارند. در خانمهای گروه کم خطر شیوع دیابت بارداری ۸/۲درصد گزارش شده است.

که این افراد در صورتی که دچار دیابت بارداری شوند دارای پیامدی شبیه دیگر خانمهای دچار دیابت بارداری هستند. محققان بر این عقیده اند که قبل از توصیه به اینکه خانمهای گروه کم خطر احتیاجی به غربالگری ندارند باید از ارزیابیهای بیشتری بر روی جمعیت های مختلف جهت اثبات این فرضیه انجام شود و پیشنهاد شده تا زمانی که اطلاعات بیشتری نسبت به این توصیه به دست نیامده باید عدم تحمل گلوکز در هر حاملگی ارزیابی شود.

اگر در خانم حامله ای در سه ماه اول شک به دیابت وجود داشته باشد باید فرد در اولین ویزیت تحت غربالگری قرار گیرد و اگر غربالگری در سه ماه اول منفی باشد در غربالگری که در بین هفته های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشود ممکن است دیابت بارداری تشخیص داده شود.

ریسک فاکتور های دیابت بارداری شامل :

۱- چاقی ( BMI بیش از ۲۷ )

۲- وجود سابقه قوی دیابت نوع ۲ در خویشاوندان درجه اول به خصوص فرزندان مادران دارای دیابت نوع ۲ خطر بیشتری در ایجاد دیابت بارداری دارند.

۳- سابقه قبلی دیابت بارداری

۴- گلوکوزوری (با این وجود به عنوان یک نشانه قابل اعتماد در تشخیص دیابت بارداری نمیباشد)

۵- سابقه تولد نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلو گرم

۶- تولد نوزاد مرده و یا مالفورماسین زمان تولد

۷- وجود مایع امنیوتیک زیاد (پلی هیدرامنیوس)

۸- خانم ها با سن بیشتر از ۲۵ سال

۹- متعلق به یک گروه نژادی با شیوع بالای دیابت (به عنوان مثال بومیان امریکایی- اسپانیایی- اسیایی- افریقایی) در یک مطالعه نشان داده شده که وزن کم هنگام تولد مادر همراه با افزایش خطر دیابت بارداری تا دو برابر است همچنین نشان داده شده خانم هایی که خیلی کوتاه قد یا بلند قد هستند در خطر ابتلا به دیابت بارداری می باشند.

تشخیص دیابت بارداری:

تشخیص دیابت بارداری در خانمهای دارای ریسک بالا یا متوسط میتواند در یک یا دو مرحله انجام گیرد.در روش دو مرحله ای گلوکز پلاسما یک ساعت پس از مصرف ۵۰ گرم گلوکز بدون توجه به ساعت شبانه روز یا اخرین وعده غذایی اندازه گیری میشود اگر قند خون یک ساعت پس از مصرف ۵۰ گرم گلوکز از ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر بیشتر شود ازمایش تحمل ۱۰۰ گرم گلوکز خوراکی را در پی خواهد داشت.مقدار ۱۴۰ مبلی گرم در دسی لیتر یا بالاتر ۸۰ درصد از تمام زنان مبتلا به دیابت بارداری را شناسایی خواهد کرد ومقدار ۱۳۰میلی گرم در دسی لیتر تشخیص دیابت بارداری به بیش از ۹۰ درصد افزایش میابد.

سازمان بهداشت جهانی ازمایش تحمل ۷۵ گرم گلوکز خوراکی دو ساعته را توصیه کرده این روش اغلب در اروپا بکار میرود ولی این تست جهت تعیین خانمها و نوزادان در معرض خطر به اندازه ازمایش تحمل با ۱۰۰ گرم گلوکز خوراکی موثر نیست. تشخیص دیابت بارداری در خانمهای دارای ریسک بالا یا متوسط باید بوسیله یکی از دو روش زیر صورت گیرد:

روش اول :

OGTT (تست تحمل گلوکز خوراکی) شکل گیری یک تست تشخیصی تحمل گلوکز خوراکی بدون اندازه گیری قبلی گلوکزپلاسما یا سرم این مرحله در خانمهای دارای ریسک بالا بسیار با ارزش است.

روش دوم :

GCT ( تست چالش با گلوکز) در روش دو مرحله ای ، گلوکز پلاسما یک ساعت پس از ۵۰ گرم گلوکز بدون توجه به ساعت شبانه روز یا آخرین وعده غذایی اندازه گیری می شود، اگر قند خون یک ساعت پس از مصرف ۵۰ گرم گلوکز از۱۴۰ میلی گرم بر دسی لیتر بیشتر شود، آزمایش تحمل ۱۰۰ گرم گلوکز خوراکی را در پی خواهد داشت. مقدار ۱۴۰ میلی گرم بر دسی لیتر یا بالاتر ، %۸۰ از تمام زنان مبتلا به دیابت بارداری را شناسایی خواهد کرد و با استفاده از مقدار ۱۳۰ میلی گرم بر دسی لیتر تشخیص دیابت بارداری به بیش از %۹۰ افزایش می یابد. معیارهای توصیه شده برای تفسیر آزمایش تحمل ۱۰۰ گرم گلوکز تشخیصی در جدول ۱ مشاهده می گردد .

به هر حال در هر دو روش تشخیص دیابت بارداری بر پایه OGTT می باشد . معیارهای تشخیص OGTTبا ۱۰۰ گرم گلوکز که توسط Osullivan و Mahan بدست آمده و توسط Carpenter و Coustan تعدیل شده در جدول ۱ نشان داده شده است. جهت تشخیص دیابت بارداری، داشتن دو مورد یا بیشتر از مقادیر ذکر شده در جدول الزامی است. سازمان بهداشت جهانی آزمایش تحمل ۷۵ گرم گلوکز خوراکی دو ساعته را توصیه کرده که این روش اغلب در اروپا به کار می رود. ولی این تست جهت تعیین خانمها و نوزادان در معرض خطر به اندازه OGTT با ۱۰۰ گرم گلوکز موثر نیست.

درمان:

معمولا اگر درمان تغذیه ای استاندارد نتواند به طور پیوسته ، گلوکز پلاسمای ناشتا را زیر ۱۰۵ یا گلوکز پلاسمای دو ساعت پس از غذا را زیر ۱۳۰ نگاه دارد درمان با انسولین توصیه می شود . لزوم استفاده از انسولین در زنانی که هیپر گلیسمی ناشتا در آنان از شدت کمتری برخوردار است یعنی ۱۰۵ میلی گرم بر دسی لیتر یا کمتر ، روشن نیست زیرا هیچ کارآزمایی بالینی کنترل شده ای برای شناسایی قند خون ایده آل هدف برای پیشگیری از خطر جنینی وجود ندارد. چهارمین کنفرانس دیابت بارداری توصیه می کند که سطح گلوکز خون مویرگی مادر در حالت ناشتا در سطح ۹۵ میلی گرم بر دسی لیتر یا کمتر نگاه داشته شود. انجمن دیابت آمریکا درمان با انسولین را هنگامی توصیه می کند که درمان تغذیه ای قادر به حفظ قند خون ناشتا در حد۱۰۵ میلی گرم بر دسی لیتر یا کمتر نباشد.

جدیدترین پست های پرستار ایرانی را در ایمیل خود دریافت کنید

با عضویت در خبرنامه میتوانید زودتر از همه از اخبار و مقالات تخصصی جدید مطلع شوید. تنها کافیست آدرس ایمیل خود را وارد کنید.

درباره نویسنده

دانیال

بایگانی نوشته های من

موسس وب سایت پرستاری ایرانیان هستم و کارشناس پرستاری , 7 سال هست که تجربه وبمستری دارم.امیدوارم بتونم کمکی به جامعه پرستاری بکنم.

دیدگاه ها

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

اطلاع از
avatar
wpDiscuz