سندرم کمپارتمان ( Compartment Syndrome )

 

سندرم کمپارتمان ( Compartment Syndrome )

 

سندرم کمپارتمان یا کمپارتمنت وضعیتی است که در آن بر اثر بالا رفتن فشار بافت در اندام ، درد شدیدی در آن بوجود  میاید . این افزایش فشار منجر به کاهش جریان خون بافت و در نتیجه کاهش اکسیژن رسانی به عضلات و اعصاب میشود .    این وضعیت معمولا بدنبال صدمات شدید اندام ایجاد شده و اگر فوری درمان نگردد موجب آسیب دائمی در عضلات و اعصاب اندام میشود . در بعضی منابع به این عارضه ایسکمی ولکمن Volkman’s Ischemia هم میگویند.

 

 

 

سندرم کمپارتمان چگونه ایجاد میشود :

اندام های انسان ( بازو ، ساعد ، دست ، ران ، ساق ، پا ) معمولا از یک یا چند استخوان تشکیل شده که در اطراف این استخوان ها، بافت های نرم شامل عضلات، عروق و اعصاب قرار دارند. دور تا دور این بافت های نرم را هم پوست پوشانده است . اگر اندام را یک کیسه از جنس پوست در نظر بگیریم که داخل آن کیسه را بافت های نرم و استخوان ها پر کرده اند، با دقت بیشتر متوجه میشویم که این کیسه حجره حجره است. به زبان دیگر، پرده هایی به نام فاشیا در داخل این کیسه وجود دارد که آن را به خانه های کوچکتری تقسیم میکند.

 

 

 

 

 

بافت های نرم در داخل این خانه های کوچکتر قرار گرفته اند . هر کدام از این حجره ها یا خانه ها را یک کمپارتمان میگویند. پس هر اندام از چند کمپارتمان کوچکتر تشکیل شده است مثلا ساق چهار کمپارتمان دارد. این پرده ها یا فاشیاها در واقع داربستی بر روی استخوان هستند که بافت های نرم و بخصوص عضلات را در سر جایشان نگه میدارند.

یکی از خصوصیات این فاشیاها اینست که قابلیت کش آمدن زیادی ندارند . نتیجه اینست که هر گروه بافت نرم در درون یک کمپارتمان احاطه شده است که قابلیت اتساع ندارد. اگر به دلایلی داخل این کمپارتمان خونریزی کند و یا مایع میان بافتی ترشح شود، چون کمپارتمان قابلیت اتساع ندارد فشار داخل آن بالا میرود. افزایش فشار داخل کمپارتمان بسیار خطرناک است چون فشار از اطراف به عروق خونی زیاد شده و موجب بسته شدن این عروق میشود .

 

نتیجه آن، کاهش جریان خون و کاهش خونرسانی به بافت ها است. خون و در نتیجه اکسیژن به اندازه کافی به عضله و عصب نمیرسد و در نتیجه آن ، عملکرد این بافت ها دچار اختلال میشود .

کمبود اکسیژن در عضلات موجب افزایش تورم در آنها میشود و این افزایش تورم به تشدید عارضه کمک میکند. در واقع تورم و کاهش خونرسانی و مجددا تورم یک سیکل معیوب را ایجاد میکنند که با بازخورد مثبت موجب تقویت خود میشود.
اگر این افزایش فشار به فوریت تصحیح نشود عضلات و اعصاب بر اثر کمبود اکسیژن دچار تغییرات غیر قابل برگشت شده و حتی ممکن است کاملاً از بین بروند. سندرم کمپارتمان تقریبا در هر کمپارتمانی میتواند بوجود آید ولی بیشتر در کمپارتمان جلویی ساق دیده میشود.

 

عضلات ساق در چهار دسته قرار گرفته اند که در اطراف هر دسته پرده محکم بافتی به نام فاشیا قرار گرفته است. مجموعه هر دسته عضلانی و پرده اطراف آن را یک کمپارتمان میگویند. ساق چهار کمپارتمان دارد. پرده اطراف کمپارتمان قابلیت انعطاف زیادی ندارد . بنابراین با افزایش حجم عضلات فشار درون کمپارتمان افزایش میابد. این افزایش فشار میتواند موجب درد (سندروم کمپارتمان) شود .

 

 

علل سندرم کمپارتمان چیست ؟

مهمترین علل ایجاد سندرم کمپارتمان عبارتند از :

 

۱- شکستگی .

 

۲- کوبیدگی و له شدگی عضله بدنبال ضربه شدید به عضله یا ماندن زیر آوار .

 

۳- کاهش شدید جریان خون به اندام و سپس برگشت جریان خون.( مثلا کسی که به علت مصرف مواد مخدر یا الکل مدت زیادی روی یک اندام بدون حرکت بخوابد. این وضعیت موجب کاهش جریان خون به اندام میشود. با تغییر وضعیت بیمار خون مجدداً به اندام میرسد. به علت آسیب بافتی که در مدت افتادن روی اندام بوجود آمده است، برگشت مجدد جریان خون به آن موجب ترشح مایع میان بافتی به داخل بافت نرم اندام شده که فشار بافت را بالا میبرد ) .

 

۴- مصرف کورتیکواستروئیدها .

 

۵- بستن محکم دور اندام با باند یا گچ .

 

۶- فشارهای خارجی .

 

۷- کاهش حجم کمپارتمان ( در مواردی مثل تومور ، خونریزی ها ، استفاده از تراکشن و … ) .

 

۸- افزایش محتویات کمپارتمان .

 

۹- استفاده بیش از حد از عضله ( در ورزشکاران ) .

 

۱۰- سایر علل ( شامل : حساسیت های دارویی مثل پنی سیلین ، تزریق دارو داخل شریان و همچنین اکلامپسی ( چون ممکن است باعث انقباض های شدید شریانی و عضلانی شوند )) .

 

 

نکته مهم : افرادی که دچار سرمازدگی شده و انگشتانشان سیاه می شود ، در واقع در اثر ایجاد سندرم کمپارتمان دچار این عارضه شده اند . سرمای شدید باعث اسپاسم عضلات شده و خونرسانی به اندام را کاهش میدهد . درنتیجه فشار را در داخل کمپارتمان ها افزایش میابد . در مارگزیدگی ها نیز به علت ورود سم به داخل بدن ، انقباض شدیدی در عضلات فرد رخ داده و باعث میشود فشار در داخل کمپارتمان ها افزایش یابد و درنتیجه بیمار دچار سندرم کمپارتمان میشود .

 

علائم سندرم کمپارتمان ( ۵P معروف ) :

 

۱- Pain : (مهمترین و شایع ترین علامت ، درد است . درد شدید و عمیق اندام که با صاف کردن انگشتان تشدید می‏شود.)

 

۲- Pulselessness یا فقدان نبض ( ضعف یا از بین رفتن نبض‏های دیستال در اندام گرفتار ) : کم اهمیت ترین علامت است زیرا گاهی اوقات ممکن است نبض داشته باشیم ولی فرد دچار سندرم کمپارتمان نیز باشد و یا ممکن است نبض شریان دیگری را به اشتباه لمس کنیم .

 

۳- Paresthesis یا اختلال حسی ، گزگز ویا سوزن سوزن شدن اندام گرفتار : به علت اختلال حسی فرد نمیفهمد که کدام انگشتش را لمس می کنید .

 

۴- Paralysis یا ضعف و فلج اندام گرفتار  بیمار نمیتواند انگشتان خود را حرکت بدهد.

 

۵- Pale یا رنگ‏پریدگی و آبی شدن عضو گرفتار .

 

خصوصیات درد در سندرم کمپارتمان عبارتست از :

 

۱- شدت درد بیش از حد انتظار برای آسیب دیده شده یا شکستگی است .

 

۲- شدت درد در عرض چند ساعت بیشتر میشود .

 

۳- درد در تمام طول اندام احساس میشود .

 

۴- درد گنگ و منتشر است .

 

۵- درد با مسکن های معمولی کم نمیشود .

 

۶- درد اگر در ساق باشد با حرکت مچ پا شدیدتر میشود .

 

 

درمان سندرم کمپارتمان چیست ؟

 

تا مدت رسیدن پزشک باید :  

 

۱-  بیمار را دراز کرده و اندام وی را از سطح قلبش بالاتر گرفت .

 

۲- اگر مفاصل در حالت خم شده هستند آنها را باز کرد .

 

۳- اگر بانداژ محکمی دور اندام وجود دارد آن را باز کرد .

 

 

بعد از اینکه بیمار به پزشک رسید اقدامات زیر انجام میشود :  

 

۱- اگر اندام بیمار در گچ باشد پزشک معالج آنرا خارج میکند تا از طریق گچ ، فشاری به اندام وارد نشود .

 

۲- سپس استخوان های شکسته شده را بطور موقت جااندازی میکند تا از طریق آنها فشاری به عروق وارد نشود .

 

۳- اگر اقدامات فوق در عرض نیم ساعت وضعیت عروقی بیمار را بهبود ندهد نیاز به عمل جراحی وجود دارد . ( در عمل جراحی، پزشک معالج فاشیای دور عضلات را پاره میکند. این کار اجازه میدهد تا فضای بسته کمپارتمان تبدیل به یک فضای باز شده و فشار داخل آن کم شود . ) گاهی اوقات علاوه بر عمل فاشیاتومی  ، عمل اپی میوزیوتومی را نیز انجام میدهند . در این عمل غلاف های ریز دور عضله را هم به صورت طولی باز می کنند .

 

 

شایع ترین محل های ایجاد سندرم کمپارتمنت :

 

در اندام فوقانی : در قسمت قدامی ساعد ( که در شکستگی های سوپراکندیلار استخوان بازو دیده می شود . )

 

در اندام تحتانی :  در قسمت قدامی ساق پا .

 

 

شایع ترین علل ایجاد کننده سندرم کمپارتمنت :

 

در اندام فوقانی : شکستگی سوپراکندیلار هیومروس  .

 

در اندام تحتانی : شکستگی دیستال فمور و استخوان های ساق پا

 

 

نکته : یکی از علل مهم بروز سندرم کمپارتمنت ، گچ گیری های فشاری با بانداژ و فشار خارجی روی عضو است . جهت جلوگیری از ایجاد سندرم کمپارتمان در این موارد باید گچ به صورت طولی شکافته شده و ولباند زیر گچ نیز باز شود . باز کردن گچ به این معناست که باید ۱ سانتی متر از پوست رو در طول گچ مشاهده کنیم . ( رویت Cm 1 از پوست بیمار در طول گچ باز شده .)

 

 

 

جدیدترین پست های پرستار ایرانی را در ایمیل خود دریافت کنید

با عضویت در خبرنامه میتوانید زودتر از همه از اخبار و مقالات تخصصی جدید مطلع شوید. تنها کافیست آدرس ایمیل خود را وارد کنید.

درباره نویسنده

دانیال

بایگانی نوشته های من

موسس وب سایت پرستاری ایرانیان هستم و دانشجو کارشناس ارشد پرستاری , 7 سال هست که تجربه وبمستری دارم.امیدوارم بتونم کمکی به جامعه پرستاری بکنم.

دیدگاه ها

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

اطلاع از
avatar
wpDiscuz