آمپوتاسیون و مراقبت پرستاری آن

 

آمپوتاسیون یا قطع عضو ( Amputation

 

 

علل آمپوتاسیون:

 

– تصادفات و ضربه های شدید ( آسیب های شدید اندام )

 

– بیماری های عروقی آرتریواسکلروز ناشی از دیابت ( از شایعترین علل انجام عمل جراحی قطع عضو است )

 

– عفونت های مزمن استئومیلیت یا عفونت های غیرقابل کنترل

 

– تومورهای بدخیم استخوانی

 

– ناهنجاری های مادرزادی : در بعضی از ناهنجاری های مادرزادی بخصوص در اندام تحتانی وجود عضو معلول نه تنها کمکی به حرکت بیمار نمیکند بلکه جلوی آن را هم میگیرد ( مثل پا فیلی ) . در بعضی از این بیماران نبود عضو تغییر شکل داده و استفاده از عضو مصنوعی بیشتر به حرکات بیمار کمک میکند. در این موارد عضو ناهنجار قطع  شده از عضو مصنوعی استفاده میشود .

 

– سوختگی ها و سرمازدگی ها به علت نکروز عضو

 

 

نکته مهم :  باقی ماندن اندام مرده خطرناک است چون میکروب ها در درون آن رشد پیداکرده و سپس از طریق جریان خون به کل بدن انتشار می یابند و موجب مرگ بیمار می شوند .  

 

نکته مهم : سوختگی علاوه بر نکروز عضو می تواند موجب سندرم کمپارتمان نیز بشود . به علت کنتراکچری که در عضلات در پی سوختگی ایجاد می شود ، عروق و اعصاب تحت فشار قرار گرفته و فرد دچار سندرم کمپارتمان می شود .

 

 

 

مراقبت های قبل از آمپوتاسیون :

 

۱- توجه به عکس العمل بیمار درمورد قطع اندام

 

۲- توجه به وضع تغذیه بیمار

 

۳- تمیز و ضدعفونی کردن ناحیه عمل

 

۳- جبران کم آبی و تزریق خون قبل از عمل

 

۴- آموزش درمورد نحوه استفاده از وسایل کمکی ( مهم )

 

 

 

 

آمپوتاسیون های شایع اندام تحتانی شامل :

 

۱- آمپوتاسیون ناحیه انگشتان که معمولا در افراد دیابتی دیده می شود .

 

۲- آمپوتاسون از ناحیه مچ پا که اصطلاحا به آن Syme’s Amputation  گفته می شود . پروتزی که برای این نوع از آمپوتاسیون استفاده می شود اصطلاحا Syme’s Prosthesis  نام دارد .

 

۳- آمپوتاسیون از زیر مفصل زانو که اصطلاحا به آن B.K.AMP = Below the Knee Amputation گفته می شود.

 

 

 

 

۴- آمپوتاسیون از خود مفصل زانو که اصطلاحا به آن Knee Disarticulation  گفته می شود .

 

۵- آمپوتاسیون از بالای مفصل زانو که اصطلاحا به آن A.K.AMP = Above the Knee Amputation گفته می شود.

 

۶- آمپوتاسیون از مفصل هیپ که اصطلاحا به آن Hip Disarticulation  گفته می شود . پروتز مناسب در رابطه با این نوع آمپوتاسیون Canadian Prosthesis ( پروتز کانادایی ) نام دارد .

 

 

 

 

 

 

 

بعد از اینکه عضو قطع شد ،  باقیمانده اندام را استامپ Stump میگویند و قسمتی خالی از اندام مصنوعی    که باقیمانده اندام در آن قرار گرفته و فیت میشود را سوکت Socket میگویند . پس استامپ یعنی انتهای عضو قطع شده که مراقبت های پرستاری بسیار بسیار مهمی دارد و باید به آن بسیار توجه نمود .

 

 

 

 

مراقبت های بعد از آمپوتاسیون :

 

۱- کنترل علایم حیاتی ( به طور دقیق )

 

۲- بررسی خونریزی از ناحیه عمل در فاز اورژانسی بستن تورنیکه بالای عضو قطع شده (مهمترین مراقبت و اقدام پرستاری پس از عمل آمپوتاسیون)

 

۳- توجه به استامپ به جهات مختلف

 

۴- اعمال تراکشن پوستی در K.AMP = Above the Knee Amputation .

 

۵- توجه به روحیه بیمار

 

۶- انجام بازتوانی ( Rehabilitation )

 

نکته  مهم : مهمترین مراقبت پرستاری بعد از اینکه فردی دچار آمپوتاسیون شده مسئله خونریزی است . پس حتما باید بالای سر این بیماران یک تورنیکت وجود داشته باشد تا درفاز اورژانسی از آن جهت جلوگیری از خونریزی استفاده شود . پس وجود تورنیکت بالای سر بیمار و کنترل خونریزی بلافاصله بعد از عمل جراحی ، مهمترین اقدام پرستاری در بیماران آمپوته است . کنترل علایم حیاتی در تشخیص خونریزی به ما کمک می کند .

 

 

نکته مهم : معمولا برای جلوگیری از Flexion Contracture که جزو عوارض بسیار شایع آمپوتاسیون است ، باید از تراکشن پوستی استفاده کنیم . بخصوص اگر محل آمپوتاسیون بالای مفصل زانو باشد . در این گونه موارد اغلب از Buck’s Extension Traction استفاده میشود . ما باید از تراکشن پوستی استفاده کنیم تا استامپ در راستای طبیعی بدن یا عضو قرار بگیرد و از انحرافات پا و خشکی مفاصل جلوگیری به عمل آید .

 

 

شکل دهی استامپ پس از عمل آمپوتاسیون بسیار مهم است . چون باید عضو را برای دریافت پروتز آماده کنیم . اگر استامپ به خوبی شکل نگرفته باشد ، فرد قادر به دریافت پروتز نخواهد بود و دچار ناتوانی حرکتی در باقی عمر خود خواهد شد . لذا همه اقدامات پرستاری در ارتباط با آمپوتاسیون پس از فازاورژانسی و مسئله خونریزی ، معطوف به مراقبت از استامپ می شود.

 

 

مداخلات پرستاری  در آمپوتاسیون یا قطع عضو :

 

۱- آموزش چرخش در تخت ، سرفه ، تنفس عمیق ، تمرینات دامنه حرکت مفصل بعد از عمل

 

۲- آماده سازی برای احساس درد یا اندام خیالی (بعضی از بیماران بعد از قطع عضو آن را حس میکنند .گاهی اوقات فرد درد شدیدی را در قسمتی از اندام که وجود ندارد احساس میکند که به آن Phantom pain یا درد خیالی میگویند. چگونگی ازبین بردن این دردها در ادامه گفته خواهد شد. )

 

۳- توجه به وضعیت عضو آمپوته شده ( باید عضو را در Alignment طبیعی خود قرار داده تا از Flexion Contracture عضو و مفصل جلوگیری کنیم .)

 

۴- توجه به لوله درناژ بعد از عمل

 

۵- بالا نگه داشتن عضو آمپوته فقط ۲۴ ساعت بعد از عمل 

 

۶- توجه به محل استامپ و بانداژ صحیح آن ( از مواردی است که شکل استامپ را برای دریافت پروتز آماده می کند. بانداژ به صورت ضربدری یا به شکل عدد ۸ انجام می شود .)

 

۷- پیشگیری از انقباض مفصل و عضله ( کنتراکچر ) 

 

۸- آموزش راه رفتن با وسایل کمکی

 

۹- شکل گیری مناسب استامپ برای دریافت پروتز و ازبین بردن دردهای خیالی (فرد باید به ترتیب از بالش نرم، بالش سفت ، سطوح سخت و ماساژ عضو جهت شکل گیری و ازبین بردن دردهای خیالی استفاده کند. )

 

۱۰- توجه به تغییرات یکساله استامپ برای ساخت پروتز

 

۱۱- شستشوی استامپ حداقل دوبار در روز

 

۱۲- وجود تورنیکت کنار تخت بعد از جراحی

 

 

نکته مهم :  یکی از مراقبت های پرستاری بسیار مهم پس از عمل آمپوتاسیون و کنترل خونریزی ، قرار دادن   عضو آمپوته در Alignment یا راستای طبیعی عضو و بدن است . پرستار باید از Flexion Contracture عضو و مفصل جلوگیری کند .

 

اگر Flexion Contracture  عضو و مفصل ایجاد شود باعث تغییرشکل عضو ، خشکی مفصل و انحرافات مفصل و عضو شده و استفاده از پروتز را مشکل می کند . پس باید به وضعیت قرارگیری عضو آمپوته دقت کنیم .

 

نکته مهم : برای شکل گیری مناسب استامپ جهت دریافت پروتز و همچنین برای ازبین بردن دردهای خیالی ، فرد باید به ترتیب از بالش نرم ، بالش سفت ، سطوح سخت و ماساژ عضو استفاده کند . به بیمار آموزش می دهیم که در چند روز اول استامپ را بر روی بالش نرم گذاشته و بر روی آن ضربه بزند ، پس از گذشت چند روز بجای استفاده از  بالش نرم از بالش سفت استفاده کند و درنهایت از سطوح سخت استفاده کند . انجام این اقدامات باعث می شود که دردهای خیالی از بین بروند و استامپ جهت دریافت پروتز آماده شود

 

 

 

عوارض قطع عضو ( آمپوتاسیون )

 

 

مهمترین عوارض زودرس آمپوتاسیون :

 

۱- عفونت : بعد از هر عمل جراحی قطع عضو ممکن است عفونت ایجاد شود .

 

۲- نکروز و سیاه شدن قسمتی از استامپ : گاهی اوقات جریان خون قسمتی از پوست استامپ کم بوده که موجب میشود آن قسمت سیاه شده و سلول های آن بمیرند . بافت مرده باید حتما توسط جراحی خارج شود تا خطر عفونت از بین برود .

 

۳- هماتوم : هماتوم به معنای تجمع خون در یک فضای بسته است و بعد از قطع عضو معمولا از عروق خونی که خوب بسته نشده اند ایجاد میشود . باقی ماندن هماتوم در بافت میتواند خطر ایجاد عفونت را بیشتر کند .

 

۴- لخته شدن خون در وریدهای اندام

 

 

 

مهمترین عوارض دیررس آمپوتاسیون :

 

۱- اندام شبحی یا فانتوم Phantom limb : بعضی از بیماران بعد از قطع عضو آن را حس میکنند .گاهی اوقات فرد درد شدیدی را در قسمتی از اندام که وجود ندارد احساس میکند که به آن Phantom pain میگویند .

 

۲- درد استامپ : این درد در محل قطع عضو احساس میشود و به علت رشد غیر معمول انتهای عصب های قطع شده اندام است. در این بیماران برای کم کردن فشار به انتهای استامپ باید تغییراتی در سوکت ایجاد کرد. تزریق کورتن در محل عصب ممکن است مفید باشد. در صورت باقی ماندن درد نیاز به عمل جراحی و برداشتن انتهای عصب وجود دارد.

 

۳- زخم فشاری : گاهی اوقات به علت فیت نبودن استامپ در سوکت ( یا به علت لق شدن سوکت به علت لاغر شدن استامپ) ممکن است به قسمت هایی از استامپ فشار زیادی وارد شود .

 

۴- محدودیت حرکت مفصل : در صورتیکه نرمش های لازم بعد از عمل جراحی قطع عضو به درستی انجام نشوند ممکن است مفصل نزدیک به محل قطع دچار خشکی و محدودیت حرکتی شود.

 

 

جدیدترین پست های پرستار ایرانی را در ایمیل خود دریافت کنید

با عضویت در خبرنامه میتوانید زودتر از همه از اخبار و مقالات تخصصی جدید مطلع شوید. تنها کافیست آدرس ایمیل خود را وارد کنید.

درباره نویسنده

دانیال

بایگانی نوشته های من

موسس وب سایت پرستاری ایرانیان هستم و کارشناس پرستاری , 7 سال هست که تجربه وبمستری دارم.امیدوارم بتونم کمکی به جامعه پرستاری بکنم.

دیدگاه ها

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

اطلاع از
avatar
wpDiscuz